10 tips voor een mooie compositie

Over compositie

Nu we de belichtingsdriehoek en het benodigde materiaal behandeld hebben, is het tijd om eens te kijken naar de foto zelf. Een foto die technisch perfect gemaakt is, hoeft niet per definitie ook een aansprekende foto te zijn.

Wat is nou compositie? De compositie verwijst naar de ordening van elementen in een beeld. Het is de manier waarop je onderwerpen, lijnen, vormen, kleuren en andere visuele elementen in het beeld rangschikt om een esthetisch aantrekkelijk, aansprekend en betekenisvol beeld te creëren. Een goede compositie kan de aandacht van de kijker trekken, sturen, de sfeer van de foto bepalen en de boodschap die je wil overbrengen versterken.

Als het gaat om compositie is er geen harde lijn tussen goed en fout. Liever spreek ik van goed en minder goed, of sterk en minder sterk. Waarom? Bij compositie komt ook smaak om de hoek kijken en smaak is ontzettend individueel en over smaak valt niet te twisten. Niet alleen het maken van een foto die aanspreekt vergt oefening, ook het zo objectief mogelijk beoordelen van een foto vraagt om inspanning en oefening.

Oefening baart kunst, in het geval van fotografie zelfs vrij letterlijk. In deze blog help ik je aan de hand van wat praktische tips of aandachtspunten, aangevuld met foto’s als voorbeeld, bij de compositie van je foto.

1: De Regel van Derden

De regel van derden, ook wel gulden snede genoemd, schrijft voor dat het onderwerp en de horizon zich altijd op 1/3 of 2/3 van het beeld geplaatst wordt. Als we het kader in negen vlakken verdelen, plaats je het onderwerp dus op een van de snijvlakken en de horizon komt op de onderste of bovenste horizontale lijn.

De meeste smartphones hebben wel de optie om een raster over het beeld te leggen in de camera app om te helpen bij die compositie. Op je systeemcamera zit vaak ook de optie om een raster over je zoeker te leggen. Omdat een DSLR geen digitale zoeker gebruikt, is het daar niet mogelijk maar zal het wel een optie zijn als je de live view modus gebruikt.

Hoewel het woord regel in de regel van derden zit, mag er uiteraard van afgeweken worden. Bij symmetrie in je beeld bijvoorbeeld. Of denk aan een beeldvullend portret van een mens of dier. Twijfel je? Probeer het dan allebei, mits de omgeving dat toelaat. Dan kun je achteraf beoordelen welke compositie je het meeste aanspreekt.

De vuurtoren van Urk springt meteen in het oog. Weliswaar staat hij niet op de lijn, maar hij staat wel op een derde van de foto.
Canon EOS R5 + Canon EF 24-105 L IS USM
ISO: 100, Sluitertijd: 15 seconde, diafragma: f/22, brandpuntafstand: 65 mm

Het oranjetipje staat rechts van het midden. Idealiter zou je het oog op het snijpunt van twee lijnen plaatsen, maar in dit geval zou je dan links veel te veel lege ruimte overhouden. Door de lijn in het midden van het diertje te plaatsen, hou je minder lege ruimte over en kijkt het fijner.
Canon EOS R5 + Canon EF 100mm L IS USM Macro
ISO: 1000, Sluitertijd: 1/320 sec., diafragma: f/6.3, brandpuntafstand: 100 mm

2: Landscape versus portrait mode

Landscape mode (landschapsmodus) betekent een liggend beeld. Portrait (portretmodus) betekent een staande foto. Het is een goed uitgangspunt voor de keuze. Maar ook hier geldt: het is geen regel maar een handvat. Wij mensen kijken van nature in landschapsmodus. Ons perifere zicht is breder dan dat het hoog (of laag) is. Daarom voelt het heel natuurlijk om een landschapsfoto liggend te maken. Omdat een hoofd over het algemeen niet rond is, maar ovaal, voelt het logisch om een portret van een mens in staande modus te nemen.

Het kan echter heel aansprekend zijn om een liggende foto te nemen van een persoon die niet recht in de camera kijkt, maar schuin kijkt naar iets wat net buiten beeld is.

Andersom kan het ook beeldversterkend werken om een landschapsfoto staand te nemen. Het creëert meer diepte en het geeft je ook de mogelijkheid om meer van de lucht op je beeld weer te geven.

In landschap wordt ons oog niet alleen naar de vuurtoren en diens reflectie in het water getrokken, maar zien we ook goed de omgeving waarin de vuurtoren staat.
Canon EOS R5 + Canon EF 24-105 mm L IS USM
ISO: 1000, Sluitertijd: 1/13 sec., diafragma: f/4.0, brandpuntafstand: 60 mm

Hetzelfde standpunt, maar nu in portret. Nu zijn de vuurtoren en diens reflectie echt het hoofdonderwerp van de foto.
Canon EOS R5 + Canon EF 24-105 mm L IS USM
ISO: 1000, Sluitertijd: 1/15 sec., diafragma: f/4.0, brandpuntafstand: 95 mm

Een van ‘s lands mooiste en kleurrijkste vogeltjes. In landschap zouden we veel lege ruimte overhouden in de foto, door hem in portret te maken, gaat de aandacht meteen uit naar de ijsvogel.
Canon EOS R5 + Canon EF 24-105 mm L IS USM met Canon 1,4x Mark III teleconverter
ISO: 3200, Sluitertijd: 1/1000 sec., diafragma: f/10, brandpuntafstand: 560 mm

Falls of Malloch. Door de foto in portret te maken wordt de hoogte van de waterval benadrukt.
Canon EOS R5 + Canon EF 24-105 mm L IS USM
ISO: 100, Sluitertijd: 0,5 sec., diafragma: f/22, brandpuntafstand: 45 mm

3: Laat je onderwerp in de foto kijken

Als we ons aan de regel van derden houden, betekent het dat we, bij levende wezens, het hoofd of het hele lichaam op de linker of rechter verticale lijn in het beeld plaatsen. Kijkt het onderwerp je recht aan, dan kan het mooier zijn om het in het midden te plaatsen, maar als dat niet het geval is, hou je dan aan de regel van derden.

Het houdt dus in dat er links of rechts van het onderwerp ruimte overblijft op de foto. Als het onderwerp naar rechts (vanuit het perspectief van de fotograaf) kijkt, en het onderwerp links op de foto geplaatst is, kijkt het naar iets wat in beeld of net daarbuiten valt. Als het onderwerp naar rechts kijkt maar ook rechts in het beeld staat, kijkt het naar iets wat sowieso buiten beeld valt, maar houden we loze ruimte over bij het achterhoofd.

In de foto kijken voelt natuurlijker. Ook hier zijn er altijd uitzonderingen, doch een stuk zeldzamer dan bij andere compositieregels.

In landschap wordt ons oog niet alleen naar de vuurtoren en diens reflectie in het water getrokken, maar zien we ook goed de omgeving waarin de vuurtoren staat.
Canon EOS R5 + Canon EF 100-400 mm L IS USM met Canon 1,4x Mark III teleconverter
ISO: 1000, Sluitertijd: 1/1000 sec., diafragma: f/10, brandpuntafstand: 560 mm

Nu kijkt de ijsvogel in de foto. Nog steeds zien we niet waar hij naar kijkt, maar dat kunnen we nu wel makkelijker invullen.
Canon EOS R5 + Canon EF 100-400 mm L IS USM met Canon 1,4x Mark III teleconverter
ISO: 1000, Sluitertijd: 1/1000 sec., diafragma: f/10, brandpuntafstand: 560 mm

De pluizige staart neemt een groot deel van de rechterkant in, maar het is ook de kant waar het eekhoorntje naar kijkt.
Canon EOS 6D Mark I + Canon EF 100 mm L IS USM
ISO: 1250, Sluitertijd: 1/1250 sec., diafragma: f/5.6, brandpuntafstand: 400 mm

Is deze buizerd aan het eten of staat hij op het punt om weg te vliegen? In beide gevallen heeft hij voldoende ruimte links in de foto en daardoor voelt deze kadrering logisch.
Canon EOS 6D Mark I + Canon EF 100 mm L IS USM
ISO: 1600, Sluitertijd: 1/640 sec., diafragma: f/5.6, brandpuntafstand: 220 mm

4: Let op de lijnen

Een straat of weg, een rij bomen, golfbrekers in het water, rijen tulpen op het land. Allemaal lijnen die heel behulpzaam zijn bij je compositie. Met een goed gebruik van lijnen trek je je kijker als het ware in je beeld. Denk bijvoorbeeld aan een pad of weg die kronkelend naar de horizon wegloopt. Ook schaduwen kunnen een interessant lijnenspel opleveren. En met een drone kunnen lijnen in het landschap ook hele abstracte beelden opleveren. En bedenk: lijnen hoeven niet recht in beeld te lopen.

Het kronkelende pad door de duinen trekt de kijker naar de regenboog aan de horizon.
Canon EOS 5D Mark IV + Canon EF 24-105 mm L IS USM
ISO: 200, Sluitertijd: 1/400 sec., diafragma: f/11, brandpuntafstand: 35 mm

In de landbouw zijn gemakkelijk lijnen te vinden. Zoals hier, waar de aardappelruggen gefreesd worden en we de lijnen zien ontstaan.
Canon EOS R5 + Canon EF 100-400 mm L IS USM
ISO: 800, Sluitertijd: 1/1250 sec., diafragma: f/8, brandpuntafstand: 400 mm

De golfbrekers in de Baltische zee maken de zee (letterlijk en figuurlijk) levendiger. Ook in de golven zijn speelse lijnen terug te vinden.
Canon EOS R5 + Canon EF 24-105 mm L IS USM
ISO: 320, Sluitertijd: 1/500 sec., diafragma: f/10, brandpuntafstand: 105 mm

De kruizen op de oorlogsbegraafplaats in Margraten staan opgesteld in lijnen. Door er schuin op te kijken, ontstaan kromme lijnen die het zicht naar de horizon trekken.
Canon EOS R5 + Canon EF 24-105 mm L IS USM
ISO: 160, Sluitertijd: 1/125 sec., diafragma: f/10 brandpuntafstand: 58 mm

5: Symmetrie of asymmetrie

Als we de eerdergenoemde Regel van Derden volgen, komen we al snel op een asymmetrische compositie uit. Regels zijn er om van af te wijken. Een symmetrisch beeld kan heel sterk zijn. Zorg er dan wel voor dat je ook daadwerkelijk in het midden van je compositie staat en gebruik desnoods een waterpas om je camera goed te positioneren. Achteraf een horizon recht trekken kan leiden tot vertekening in je beeld.

Met een symmetrisch beeld kun je de kijker echt je beeld in trekken. Reflecties op het water komen sterk over als je de horizon in het midden plaatst. Maar ook een dier wat recht in je camera kijkt in close-up kan heel aantrekkelijk zijn. Ook hier geldt weer: speel met je compositie. Probeer het eens allebei, zowel symmetrisch als asymmetrisch en kijk wat je het mooiste vindt.

Trap met aan beide zijden gras. Het voorbeeld van symmetrie waardoor alle aandacht naar de trap gaat en je blik als het ware over de trap naar boven geleid wordt.. Het laat duidelijk de functie van symmetrie zien.
Apple iPhone 11 Pro Max
ISO: 32, Sluitertijd: 1/3200 sec., diafragma: f/1.8, brandpuntafstand: 4,25 mm

Ook kerken lenen zich goed voor symmetrie, zoals hier in Marble Church (Kopenhagen, DK). Het oog wordt door het gangpad naar het altaar geleid.
Canon EOS 6D Mark I + Canon EF 28-300 mm L IS USM
ISO: 1600, Sluitertijd: 1/30 sec., diafragma: f/3.5, brandpuntafstand: 28 mm

De buizerd kijkt ons recht in de ogen. Als je goed kijkt, is de foto net niet helemaal symmetrisch. De buizerd zit een tikje scheef en houdt ook zijn kop niet 100% recht. Zoals zo vaak met symmetrie is het juist dat beetje asymmetrie wat een foto net dat beetje extra geeft.
Canon EOS 6D Mark II + Canon EF 100-400 mm L IS USM
ISO: 1600, Sluitertijd: 1/640 sec., diafragma: f/5.6, brandpuntafstand: 400 mm

Ook reflectie is een vorm van symmetrie. Door de lange sluitertijd is het water glad en weerspiegelt de lucht nog mooier in het water. Om het symmetrisch te maken is het wel van belang dat de horizon in het midden geplaatst wordt. Het versterkt de reflectie.
Canon EOS R5 + Canon EF 16-35 mm L IS USM
ISO: 100, Sluitertijd: 179 sec., diafragma: f/22 brandpuntafstand: 16 mm

6: Blijf in beweging

In- en uitzoomen zijn gemakkelijke functies om je compositie te verfijnen. Maar het verandert ook de diepte in het beeld. Doe in plaats daarvan eens een stap naar voren of naar achteren, mits dat mogelijk is natuurlijk. Daardoor behoud je dezelfde diepte in het beeld, maar vang je misschien wel net dat ene element wat anders buiten beeld valt, of je kunt er een storend element mee uit beeld halen.
Ook door de knieën zakken of juist op je tenen gaan staan (of je camera boven je hoofd houden) leveren andere perspectieven en dus andere composities op.

De Paterskerk in Sittard. Door een laag perspectief en een iets naar boven gerichte lens zien we niet alleen het altaar, maar ook een deel van het plafond van de kerk. Vanwege de groothoek is er wel wat vertekening te zien in de vorm van scheve lijnen aan de randen van de foto.
Canon EOS R5 + Canon EF 24-105 mm L IS USM
ISO: 1600, Sluitertijd: 1/50 sec., diafragma: f/4.0, brandpuntafstand: 24 mm

Door mezelf goed te positioneren kreeg ik een beeld waarbij de zon net onder de Ketelbrug vandaan piept. Dit is typische en situatie waarbij een stap naar voren of opzij een hele andere foto creëert.
Canon EOS R5 + Canon EF 16-35 mm L IS USM
ISO: 100, Sluitertijd: 30 sec., diafragma: f/22, brandpuntafstand: 16 mm

Door op de grond te gaan zitten kwam ik op ooghoogte met dit oranjetipje en kon ik het mooie beestje goed uitlichten van zijn achtergrond.
Canon EOS R5 + Canon EF 100 mm Macro L IS USM
ISO: 800, Sluitertijd: 1/200 sec., diafragma: f/6.3, brandpuntafstand: 100 mm

Nog een voorbeeld van een compositie die je, door rechtop te blijven staan, nooit zou kunnen creëeren. In dit geval hurkte ik tussen de gefreesde aardappelruggen. We kijken tegen de trekker aan waarachter de pootmachine hangt.
Canon EOS R5 + Canon EF 24-105 mm L IS USM
ISO: 200, Sluitertijd: 1/2700 sec., diafragma: f/4 brandpuntafstand: 70 mm

7: Kom op ooghoogte met je onderwerp

Het is een aanrader om mensen en dieren op ooghoogte te fotograferen. Je krijgt er een betere scherptediepte door maar het is ook aansprekender als je op ooghoogte fotografeert. Zeker als je onderwerp je in de ogen kijkt.

IJsvogel met vis en groente. Doordat de foto van bovenaf genomen is, heb je niet het idee dat the echt contact hebt met de vogel.
Canon EOS 7D Mark II + Canon EF 100-400 mm L IS USM
ISO: 640, Sluitertijd: 1/320 sec., diafragma: f/.6, brandpuntafstand: 400 mm

Nu zijn we als kijker op gelijke hoogte met de ijsvogel. Het geeft je het idee dat je oogcontact hebt met het beestje.
Canon EOS 7D Mark II + Canon EF 100-400 mm L IS USM
ISO: 640, Sluitertijd: 1/500 sec., diafragma: f/8, brandpuntafstand: 400 mm

Lammetjes in de avondzon op de dijk. Ik vind ze schattig. Door het iets lagere standpunt krijgt de foto een mooie diepte. Nieuwsgierig als ze zijn, kijken ze recht in de lens waardoor je ook nu weer het gevoel hebt dat je oogcontact hebt met ze.
Canon EOS 6D Mark II + Canon EF 100-400 mm L IS USM
ISO: 800, Sluitertijd: 1/1000 sec., diafragma: f/10, brandpuntafstand: 400 mm

De buizerd. De foto is genomen vanuit een observatiehut maar je hebt ook hier weer het idee dat hij recht in de lens kijkt. Door zijn pose geeft het een indringend effect.
Canon EOS 6D Mark II + Canon EF 100-400 mm L IS USM
ISO: 1600, Sluitertijd: 1/640 sec., diafragma: f/5.6 brandpuntafstand: 400 mm

8: Vertel een verhaal met je foto

Met stilstaand beeld een verhaal vertellen. Hoe doe je dat? Het meest simpele antwoord op die vraag is: zorg voor actie in de foto. Een ijsvogel die stilzit op een tak kan best een mooi portret opleveren, maar je vraagt je toch af wat die ijsvogel daar doet. Kijkt hij naar beneden, dan laat dat zien dat hij speurt naar een vis. Kijkt hij naar boven, dan checkt hij of er gevaar is. En een vis in de snavel spreekt helemaal voor zich. Het vertelt wat die vogel daar doet.
Ook met landschapsbeelden kun je een verhaal vertellen. Een fietser in de verte, een langslopend hert, opspattende golven. Het zijn allemaal actieve elementen die iets toevoegen aan je beeld.

Maar ook iets statischer als een ondergaande zon, een omgevallen boom of een eekhoorn met eikel in z’n pootjes vertelt al iets. Het hoeft niet per se een bewegend iets te zijn, maar het zijn wel elementen die iets vertellen

En vermijd staatsieportretten. Je kent ze wel, de foto’s van vroeger. Twee mensen die recht in de camera kijken, tegen een studioachtergrond geplaatst. Er gebeurt niets op die foto. Laat mensen elkaar eens kijken, geef het kindje een speeltje, zet kinderen lekker buiten in het gras en laat ze rondrennen. Die spontane beelden zijn naar mijn mening veelzeggender en aansprekender.

Dit verhaal hoeft eigenlijk niet uitgeschreven te worden. Konikpaarden in het voorjaar, die lentekriebels hebben.
Canon EOS 7D Mark II + Canon EF 100-400 mm L IS USM
ISO: 400, Sluitertijd: 1/800 sec., diafragma: f/8, brandpuntafstand: 400 mm

Nadat de tarwe op de ouderwetse manier gebinderd is, worden de schoven met de hand op de wagen geladen. Dat verhaal is goed te zien op deze foto.
Canon EOS R5 + Canon EF 24-105 mm L IS USM
ISO: 400, Sluitertijd: 1/1600 sec., diafragma: f/5, brandpuntafstand: 24 mm

De stand van de zon verraad dat deze op het punt staat onder te gaan. De golven die stukslaan tegen de basaltblokken langs de dijk laten zien dat er een stevige wind staat. Een stormachtige zonsondergang dus. Door de relatief korte sluitertijd zijn de druppels bevroren, waardoor de kracht van de golf extra goed te zien is.
Canon EOS 6D Mark II + Canon EF 16-35 mm L IS USM
ISO: 400, Sluitertijd: 1/250 sec., diafragma: f/10, brandpuntafstand: 25 mm

Deze moeder laat over zich heen lopen. Het lammetje is overduidelijk in een speelse bui en de ooi laat het gelaten toe.
Canon EOS 6D Mark II + Canon EF 100-400 mm L IS USM
ISO: 800, Sluitertijd: 1/500 sec., diafragma: f/10 brandpuntafstand: 160 mm

9: Speel met scherptediepte

Scherptediepte is de mate van scherpte in een foto. Hoe groter de scherptediepte, hoe meer er dus scherp is in de foto. Wijde landschapsfoto’s (meestal gemaakt met een groothoekobjectief) hebben een grote scherptediepte. Macrofoto’s hebben juist vaak een hele kleine scherptediepte. Met een kleinere scherptediepte kun je je onderwerp mooi losmaken van de achtergrond. Ideaal voor insecten en andere kleinere dieren, maar het leent zich ook goed voor close-ups.

Maar speel er ook eens mee als je in de stad bent, of een mooi landschap voor je camera hebt. Het kan je net wat andere beelden opleveren dan de ‘standaard’ foto’s. Dus het is ook zeker een aanrader als je op vakantie bent.

Door een kleine scherptediepte te gebruiken en handig tussen tulpen door te fotograferen, zijn de tulpen voor en achter het onderwerp mooi zacht geworden. Het creëert diepte en maakt het beeld rustiger.
Canon EOS R5 + Canon EF 100-400 mm L IS USM
ISO: 500, Sluitertijd: 1/3200 sec., diafragma: f/5.6, brandpuntafstand: 400 mm

Icarusblauwtje op een rietblad. Niet alleen is de achtergrond volledig onherkenbaar, maar door de kleine scherptediepte zit er zelfs diepte in het rietblad zelf.
Canon EOS 6D Mark II + Canon EF 100 mm macro L IS USM
ISO: 400, Sluitertijd: 1/3200 sec., diafragma: f/3.5, brandpuntafstand: 100 mm

Een vliegenzwam, de karakteristieke paddenstoel. Door het lage standpunt en het blad op de voorgrond zijn, dankzij de kleine scherptediepte, alle storende elementen verborgen en is het beeld mooi rustig.
Canon EOS 6D Mark I + Canon EF 100 mm macro L IS USM
ISO: 800, Sluitertijd: 1/400 sec., diafragma: f/2.8, brandpuntafstand: 100 mm

Een kleine scherptediepte is niet alleen mooi bij close-ups. Ook op afstand is het bruikbaar, zoals hier. De damherten komen mooi los van de achtergrond, maar de achtergrond is wel herkenbaar. Daardoor zien we de damherten toch in hun habitat.
Canon EOS 6D Mark I + Canon EF 100-400 mm L IS USM
ISO: 400, Sluitertijd: 1/2000 sec., diafragma: f/5.6 brandpuntafstand: 400 mm

10: Gebruik doorkijkjes

Een manier om je foto interessanter te maken is door gebruik te maken van doorkijkjes. Denk hierbij aan spijlen van een brug, bloemen of takjes, tussen bomen door. Door daarbij ook nog gebruik te maken van een groot diafragma creëer je een hele mooie dieptewerking in je foto. Het voordeel hiervan is ook dat je gemakkelijker storende elementen weg kunt werken in je foto.

Het lengteverschil in een rij tulpen zorgt voor veel doorkijkjes. De kleine scherptediepte zorgt ervoor dat de tulpen op de voorgrond mooi onscherp worden. Het perceel is nog niet geselecteerd en de witte tulp valt extra op tussen de rode.
Canon EOS R5 + Canon EF 100-400 mm L IS USM
ISO: 500, Sluitertijd: 1/800 sec., diafragma: f/5.6, brandpuntafstand: 400 mm

Je zou het niet zeggen, maar ook hier is sprake van een doorkijkje. Als je goed kijkt, zie je dat de stampers van de bloesem scherp zijn. Daar zit de opening van het doorkijkje. Maar dankzij een diafragma van f/2.8 is het kader zo onscherp geworden dat we er praktisch doorheen kunnen kijken. Deze techniek wordt ook wel soft focus genoemd en het creëert een mooie zachte sfeer.
Canon EOS R5 + Canon EF 100 mm macro L IS USM
ISO: 640, Sluitertijd: 1/1000 sec., diafragma: f/2.8, brandpuntafstand: 100 mm

De grond en de bomen vormen het kader, waardoor we de entree van Dargun Palace (Dld) kunnen zijn. Het grote diafragma zorg ervoor dat het oog naar het gebouw getrokken wordt.
Canon EOS R5 + Canon EF 24-105 mm L IS USM
ISO: 640, Sluitertijd: 1/200 sec., diafragma: f/4.0, brandpuntafstand: 98 mm

Een overduidelijk kader, al ontbreekt er een klein stukje. Ook hier is het kader weer onscherp, waardoor de hindes meteen in het oog springen.
Canon EOS 6D Mark I + Canon EF 100-400 mm L IS USM
ISO: 2000, Sluitertijd: 1/500 sec., diafragma: f/7.1 brandpuntafstand: 400 mm

Tot slot

Zoals gezegd is compositie onderhevig aan smaak. Ik hoop dat ik je wat inspiratie gegeven heb met deze voorbeelden.

Als je op pad gaat, concentreer je dan eens op 1 onderwerp, situatie of scène en leef je helemaal uit met composities. Experimenteer met standpunten, posities en beeldhoek (inzoomen of uitzoomen). Bekijk achteraf, thuis, wat je het meest aanspreekt en bedenk dan ook waarom. Zo ontwikkel je als het ware je gevoel voor compositie.

En het cliché is ook hier van toepassing: oefening baart kunst.

Heb je vragen? Neem dan contact op.

Inspiratie gekregen en op zoek naar de juiste uitrusting? Start je zoektocht hier. Wij helpen je graag verder!